X (Twitter) đang là tâm điểm của cuộc tranh luận nóng bỏng trong giới công nghệ. Elon Musk mới đây đã thông báo rằng thuật toán đề xuất của nền tảng này – thứ quyết định việc phân phối nội dung tự nhiên và quảng cáo – sẽ được mở mã nguồn trong vòng bảy ngày tới, kèm theo cập nhật mỗi bốn tuần và có các ghi chú chi tiết cho nhà phát triển giải thích các thay đổi.
Động thái này, được xem là nhằm tăng tính minh bạch, đã ngay lập tức thu hút sự chú ý từ người dùng, nhà phát triển và các nhà phê bình.
SponsoredThuật toán của X sẽ được công khai—nhưng người dùng có thực sự thấy được điều gì đang diễn ra không?
Vitalik Buterin, đồng sáng lập Ethereum, cũng đã lên tiếng ủng hộ thận trọng và nhấn mạnh một điểm then chốt: minh bạch không chỉ đơn giản là công khai mã nguồn.
“Nếu làm đúng cách, đây là một bước tiến tốt. Tôi hy vọng điều này có thể kiểm chứng và lặp lại được”, Buterin chia sẻ, đồng thời đề xuất một hệ thống có thể kiểm toán lượt thích và bài đăng ẩn danh với một khoảng trễ nhất định để tránh việc gian lận.
Ông cho rằng tính kiểm chứng như vậy sẽ giúp người dùng cảm thấy mình bị hạn chế hiển thị hoặc “lọt vào vùng tối” có thể tra cứu nguyên nhân vì sao nội dung của mình không tiếp cận được đúng đối tượng mong muốn.
“Bốn tuần có thể là tham vọng quá lớn,” ông bổ sung thêm, đồng thời cho rằng việc thay đổi thuật toán quá thường xuyên có thể khiến mục tiêu này phức tạp hơn, và đề nghị nên lấy mốc một năm để xây dựng hệ thống hoàn toàn minh bạch.
Ý kiến của cộng đồng cho thấy thách thức trong việc cân bằng giữa tính mở và trải nghiệm dễ sử dụng. ZachXBT, một chuyên gia điều tra blockchain, đề xuất rằng nguồn cấp dữ liệu nên “bớt nhạy cảm” hơn, vì tương tác với các bài đăng ngoài sở thích cá nhân lại khiến tab “For You” bị tràn ngập bởi những nội dung tương tự, làm lu mờ các bài đăng từ tài khoản mà người dùng đã theo dõi.
Một số thành viên khác còn đi xa hơn, gợi ý rằng nên áp dụng các bằng chứng mật mã cho quá trình hoạt động của nguồn cấp dữ liệu.
“Mã nguồn mở giúp ích cho nhà phát triển. Cái mà người dùng thật sự thấy là cách nội dung được phân phối,” họ viết. “Một hệ thống minh bạch phải giúp người dùng trả lời ba câu hỏi mà không cần đoán mò: Nội dung của tôi đã được xét duyệt chưa? Tín hiệu nào là quan trọng nhất? Tôi mất đi lượng hiển thị ở đâu – và lý do là gì?”
Không phải mọi ý kiến đều ủng hộ sự phức tạp của thuật toán. Một số người cho rằng việc sắp xếp nguồn cấp dữ liệu nên đơn giản hơn, chỉ dựa vào các yếu tố như follow, lượt thích, thời gian đăng và thẻ chủ đề do AI tạo ra, thay vì dùng các mô hình dự đoán phức tạp.
Theo họ, cách tiếp cận này có thể giúp luồng tin trên nền tảng vừa có thể kiểm định, vừa đảm bảo trải nghiệm người dùng mượt mà.
Buterin ủng hộ trách nhiệm giải trình thuật toán trong cuộc trao đổi liên tục với Musk
Cuộc tranh luận còn cho thấy cuộc đối thoại dài hơi giữa Musk và Buterin. Trước đây, Buterin từng chỉ trích cơ chế khuếch đại nội dung của X, lo ngại rằng thuật toán có thể đẩy mạnh các bài “kích động”, hoặc hạn chế nội dung theo cách tùy tiện, dù ông cũng thừa nhận Musk luôn cổ vũ cho tự do ngôn luận.
Buterin cũng từng đề xuất sử dụng ZK-proofs cho các quyết định thuật toán và ghi nhận thời gian lên blockchain để tránh kiểm duyệt phía máy chủ. Theo ông, những biện pháp này sẽ giúp gia tăng niềm tin và trách nhiệm cho nền tảng.
SponsoredDù kế hoạch của Musk mở ra hy vọng về một bước tiến minh bạch thuật toán, Buterin cùng nhiều người trong cộng đồng crypto và lập trình viên cho rằng việc công khai mã nguồn mới chỉ là bước khởi đầu.
Nếu không có kết quả có thể kiểm chứng và dữ liệu có thể kiểm tra lại, khoảng cách quyền lực giữa người điều hành nền tảng và người dùng vẫn còn. Theo họ, một X (Twitter) thực sự minh bạch phải cho phép người dùng:
- Kiểm tra lại mức độ tiếp cận của nội dung mình
- Hiểu rõ cách thức phân phối nội dung
- Tự tin tương tác mà không lo bị hạn chế ngầm
Nếu tầm nhìn này thành hiện thực, nó có thể thay đổi cách mọi người đặt niềm tin vào mạng xã hội trong kỷ nguyên số. Khi thời hạn mở mã nguồn sắp đến, mọi sự chú ý đều hướng về việc liệu cam kết của Musk có đáp ứng chuẩn kiểm chứng cao này hay không – hay X vẫn sẽ chỉ là nơi chứa đựng nhiều hoài nghi hơn là trách nhiệm.
