Các sàn giao dịch tập trung (CEX) vẫn đang nắm giữ phần lớn thanh khoản trên thị trường crypto. Tuy nhiên, cán cân quyền lực đang bắt đầu thay đổi khi các sàn giao dịch phi tập trung (DEX) đã tăng gấp đôi thị phần giao dịch giao ngay trong hai năm qua và mở rộng hoạt động trong lĩnh vực hợp đồng tương lai vĩnh viễn lên gấp 5 lần.
Dữ liệu cho thấy giao dịch trực tiếp trên blockchain không còn là lựa chọn nhỏ lẻ nữa, mà ngày càng trở thành đối thủ đáng gờm với các sàn tập trung.
Các DEX đang vươn lên: Hyperliquid, Uniswap và PancakeSwap lọt vào top 10 sàn giao dịch hàng đầu
Theo Báo cáo Hoạt động Giao dịch CEX & DEX năm 2026 của CoinGecko (Report), chỉ riêng trong năm 2025, các sàn CEX đã xử lý gần 80 nghìn tỷ USD khối lượng giao dịch spot và perpetual. Dù cho thấy vị thế thống trị của họ vẫn rất lớn, tốc độ tăng trưởng của DEX cũng đang tăng mạnh không kém.
Thị phần giao ngay của DEX đã tăng từ 6.9% vào tháng 01/2024 lên 13.6% vào tháng 01/2026. Nếu tính về số tuyệt đối, khối lượng giao dịch spot hàng tháng của DEX đã hơn gấp đôi, từ 95.86 tỷ USD tăng lên 231.29 tỷ USD.
Ở thời điểm cao nhất vào tháng 06/2025, DEX chiếm tới 24.5% hoạt động giao dịch spot. Theo báo cáo, cột mốc này đạt được một phần nhờ Binance Alpha 2.0 thực hiện routing giao dịch qua PancakeSwap.
Dù sự tăng vọt đó chỉ diễn ra trong thời gian ngắn, nhưng từ đầu năm 2025 đến nay, thị phần của DEX vẫn luôn duy trì trên 10%. Điều này cho thấy nhu cầu giao dịch trực tiếp trên blockchain đang dần ổn định, không còn bị xem là trào lưu ngắn hạn.
Dù vậy, các nền tảng tập trung vẫn giữ vai trò trung tâm cho thanh khoản, với khối lượng spot hàng tháng luôn trên 1 nghìn tỷ USD trong suốt giai đoạn trên.
Perpetuals: thời điểm bứt phá của các DEX với Hyperliquid dẫn đầu
Thị trường hợp đồng tương lai vĩnh viễn đã tăng trưởng 75% chỉ trong hai năm, từ 4.14 nghìn tỷ USD vào tháng 01/2024 lên 7.24 nghìn tỷ USD vào tháng 01/2026. Trong sự tăng trưởng này, các sàn DEX đạt được kết quả ấn tượng nhất.
- Khối lượng giao dịch perp DEX tăng gấp 8 lần từ 81.7 tỷ USD lên 739.5 tỷ USD
- Thị phần của DEX tăng từ 2.0% lên 10.2%.
Nói cách khác, hiện tại cứ mỗi 10 USD giao dịch trên thị trường crypto perpetual, thì đã có 1 USD thực hiện qua hệ thống phi tập trung.
Động lực lớn đến từ sự bứt phá của Hyperliquid – là DEX duy nhất lọt vào Top 10 sàn futures lớn nhất thế giới.
Chỉ trong 6 tháng, từ tháng 08/2025 đến tháng 01/2026, Hyperliquid đã ghi nhận tổng khối lượng giao dịch đạt 1.59 nghìn tỷ USD. Thành tích này giúp Hyperliquid sánh ngang với các ông lớn tập trung trên thị trường.
Bên mảng spot, Uniswap và PancakeSwap cũng góp mặt trong Top 10 sàn có khối lượng lớn nhất, mỗi sàn đều có tổng giao dịch trong 6 tháng vượt 0.5 nghìn tỷ USD.
Chỉ vài năm trước đây, ý tưởng nhiều DEX xuất hiện trong top các sàn lớn nhất thị trường là điều rất khó tưởng tượng.
Việc niêm yết token cho thấy sự phân hóa về cấu trúc
Báo cáo cũng chỉ ra sự khác biệt lớn về số lượng token được niêm yết. Trong nhóm sàn tập trung, MEXC và Gate.io dẫn đầu với lần lượt 1,281 và 1,273 token được niêm yết trong 13 tháng, trung bình chưa đến 100 token mới mỗi tháng.
Tuy nhiên, con số này chỉ chiếm 0.01% trên tổng số 24.04 triệu token được tạo ra trong cùng giai đoạn.
Ngược lại, chỉ riêng Uniswap đã có 13.69 triệu token được niêm yết, thể hiện đặc điểm hoàn toàn không kiểm duyệt của hạ tầng phi tập trung.
Điều này cho thấy sự khác biệt cơ bản: CEX lựa chọn kỹ và tạo sự khan hiếm, trong khi DEX lại mở rộng sự phong phú.
2.4 tỷ USD bị mất do các sự cố an ninh
Bên cạnh đó, tốc độ phát triển mạnh mẽ này cũng kéo theo một số rủi ro. Trong hơn một năm, các sàn crypto đã bị hack gây thất thoát hơn 2.4 tỷ USD.
Các sàn tập trung chiếm phần lớn, với trên 2 tỷ USD tổn thất; trong đó có tới 71% xuất phát từ sự cố tại Bybit vào tháng 02/2025.
Các sàn DEX ghi nhận tổng số tiền bị khai thác thấp hơn, với vụ hack lớn nhất lên tới 223 triệu USD, chủ yếu đến từ lỗ hổng smart contract và thao túng oracle.
Kết luận chung từ Báo cáo của CoinGecko là, dù các sàn CEX vẫn dẫn đầu, nhưng các đối thủ phi tập trung đang dần thu hẹp khoảng cách ở cả thị trường spot lẫn phái sinh.
Khi thị phần của DEX đã vượt 10% và các nền tảng on-chain chất lượng dành cho tổ chức ngày càng xuất hiện nhiều, xu hướng chuyển dịch thanh khoản về phía phi tập trung đang dần trở thành hiện thực.
