Xây dựng một DApp swap thực ra khá đơn giản. Nhưng để vận hành nó giữa bối cảnh thị trường thực tế — với các bot, nhà đầu cơ và thanh khoản biến động, thì lại là chuyện khác. BeInCrypto đã trò chuyện với Andrey Fedorov, CMO & CBDO tại STON.fi Dev tại sự kiện Consensus Hong Kong để nghe anh chia sẻ thực tế quá trình này diễn ra như thế nào.
STON.fi ra mắt như một AMM (nhà tạo lập thị trường tự động) trên TON Blockchain — một giao diện swap với các pool thanh khoản. Sau đó, Omniston, giao thức tổng hợp thanh khoản của dự án, đã được phát triển nhằm giải quyết vấn đề phân mảnh: Có quá nhiều DEX trên TON khiến người dùng phải tự kiểm tra giá thủ công trên từng nơi. Omniston ra đời để gom thanh khoản về một điểm truy cập duy nhất, giúp người dùng dễ dàng hơn.
Cơ chế tổng hợp đã hoạt động tốt. Tuy nhiên, khi quy mô mở rộng, nhiều giới hạn mới bắt đầu lộ ra.
SponsoredBa bài học từ thực tiễn sản xuất
Fedorov khá thẳng thắn khi nói về các khó khăn ban đầu. “Ban đầu chỉ có một token duy nhất, nên dễ dàng cung cấp công nghệ. Mức độ hoạt động cũng thấp, lượng người dùng còn nhỏ. Nhưng theo thời gian mọi thứ bùng nổ rất nhanh.”
Bài học đầu tiên là về việc mở rộng hệ thống. Cả giao diện và toàn bộ xử lý backend đều gặp vấn đề khi lượng người dùng tăng mạnh ngoài dự đoán. Bài học thứ hai thì tinh tế hơn: các swap nhiều bước — giao dịch trung gian qua các token — tuy chạy ổn trong thử nghiệm nhưng khi hoạt động thực lại xuất hiện trường hợp ngoại lệ. Fedorov giải thích: “Về lý thuyết, các bước swap sẽ được thực hiện trơn tru. Nhưng thực tế, nhiều giao dịch lại diễn ra cùng lúc, thanh khoản liên tục chuyển động giữa các pool, nhiều DEX thay đổi trạng thái cùng thời gian. Vì vậy, bước swap đầu tiên thực hiện được, nhưng bước sau lại lỗi.”
Bài học thứ ba liên quan đến chính sự phức tạp. Mô hình đầu tiên chỉ nghĩ tới hai nhóm: người dùng swap và các nhà cung cấp thanh khoản. Nhưng thực tế còn xuất hiện những người làm arbitrage, các bot và các kiểu tương tác phức tạp hơn nhiều mà nhóm chưa lường trước. “Mình nghĩ không thể đoán hết mọi vấn đề từ đầu. Cứ phát triển xong rồi vận hành, sau đó nếu gặp vấn đề thì sửa chữa dần.”
Hiện tại, STON.fi chiếm khoảng 80-90% hoạt động DEX trên TON, cho thấy họ đang đứng đầu về khối lượng swap trên blockchain này. Tuy nhiên, kế hoạch phát triển swap liên chuỗi sắp tới sẽ mở ra nhiều thử thách mới. “Những yếu tố cơ bản vẫn vậy, nhưng chắc chắn sẽ có thêm những vấn đề mới.”
Tại sao việc tổng hợp vẫn chưa đủ
Mục tiêu ban đầu của Omniston là kết nối mọi pool thanh khoản DEX thuộc hệ TON, để tìm đường giao dịch tối ưu nhất cho người dùng. Tuy nhiên, khả năng tổng hợp thanh khoản công khai cũng có giới hạn. Nếu không ai thêm thanh khoản cho một cặp token nào đó, dù tổng hợp thông minh tới đâu cũng không thể giúp gì.
Sponsored SponsoredFedorov nói: “Đôi khi có những cặp thanh khoản mà mọi người chẳng muốn đổ vốn vào. Khi đó, nếu người dùng muốn swap token ở pool này, họ sẽ không thể nhận giá tốt vì thiếu thanh khoản.”
Giải pháp lúc này là swap ký quỹ — một cơ chế thực hiện giao dịch thông qua dòng thanh khoản riêng từ các nhà tạo lập thị trường chuyên nghiệp, hay còn gọi là “resolver”. Hiện tại, Omniston không chỉ dựa duy nhất vào thanh khoản công khai của AMM mà còn đánh giá và chọn giữa cả nguồn công khai lẫn riêng tư, để tìm ra phương án tối ưu mỗi khi người dùng swap.
“Đây không phải là giải pháp vạn năng, bởi vì cả hai nguồn đều rất quan trọng. Kết hợp chúng lại mới thực sự tối ưu cho người dùng.”
Cổ phiếu token hóa như một bài kiểm tra sức chịu đựng
Mô hình ký quỹ cho thấy hiệu quả khi STON.fi tích hợp xStocks — các token hóa đại diện cho cổ phiếu Mỹ do Backed Finance phát hành. Tuy cũng là TON jettons, nhưng xStocks có cách hoạt động khác biệt so với các token gốc blockchain, điều này rất quan trọng về mặt vận hành.
Bài toán khó nhất là vấn đề thanh khoản: không giống như các cặp crypto truyền thống vốn có pool AMM lớn, xStocks vẫn chưa thực sự có thanh khoản sâu trên các pool. Về mặt kỹ thuật vẫn hỗ trợ AMM, song nhóm cũng bổ sung thêm đường ký quỹ để người dùng swap tiện hơn và tiếp cận được thanh khoản tốt hơn. Hiện tại, phần lớn giao dịch xStocks đang chạy qua cơ chế ký quỹ này.
Về phía người dùng, Fedorov nhấn mạnh trải nghiệm vẫn giống swap thông thường. “Chúng tôi muốn người dùng không để tâm tới độ phức tạp kỹ thuật. Phía bên trong có thay đổi, nhưng trải nghiệm của người dùng vẫn sẽ đơn giản như cũ.”
SponsoredSự đánh đổi khi tự lưu trữ
Fedorov cũng chia sẻ thẳng thắn về các rào cản khi chọn hướng đi hoàn toàn phi tập trung, không lưu ký tài sản.
“Đôi khi có những giải pháp rất thành công — lượng người dùng lớn, giao dịch cao. Nếu tích hợp sẽ giúp dự án tăng trưởng nhanh chóng. Nhưng đa số các giải pháp đó lại là tập trung. Khi tôi đề xuất với đội kỹ thuật, họ đều khẳng định: không làm như vậy được.” STON.fi hoạt động theo hướng phi lưu ký – tức tài sản luôn nằm trong ví của nhà đầu tư nhỏ lẻ. Các giao dịch swap đều thực hiện tự động thông qua smart contract.
Các tích hợp tập trung thường nhanh và dễ, chỉ cần kết nối API là xong. Còn DeFi thì buộc phải xây dựng logic smart contract đảm bảo tài sản không rời khỏi ví nhà đầu tư nhỏ lẻ. “Nếu chấp nhận đánh đổi yếu tố lưu ký, chúng ta có thể tăng trưởng nhanh hơn. Nhưng lúc đó, cái mà chúng ta xây dựng chỉ là fintech thông thường, chứ không phải hạ tầng DeFi đúng nghĩa.”
Vấn đề ở đây không chỉ là mặt kỹ thuật, mà còn là câu chuyện giáo dục người dùng. Điều này đôi khi còn khiến đội ngũ gặp khó khăn trong tiếp thị và truyền thông. Khi sử dụng cơ chế tự lưu ký, người dùng phải chịu trách nhiệm với tài sản – điều nhiều người mới thường đánh giá thấp. “Nếu ai đó làm mất seed phrase, chúng tôi không thể giúp lấy lại. Chúng tôi không có, chưa từng giữ nó. Nhưng người dùng vẫn liên hệ kỳ vọng chúng tôi hỗ trợ, giống như với ngân hàng hoặc sàn tập trung.”
Các hệ thống tập trung luôn có phương án cứu trợ – như đặt lại mật khẩu, khôi phục tài khoản, bộ phận CSKH có quyền can thiệp. Nhưng trong DeFi, chính việc không có lối thoát đó lại mang đến sự an toàn cho người dùng. Cơ chế này bảo vệ quyền sở hữu, nhưng đồng thời cũng khiến đội ngũ phát triển không thể hỗ trợ khi gặp sự cố.
Sponsored SponsoredĐối với STON.fi, điều này đồng nghĩa phải đầu tư nhiều hơn cho việc hỗ trợ người dùng mới, giáo dục cộng đồng, thiết kế giao diện dễ hiểu – mà vẫn giữ nguyên giá trị tự lưu ký.
“Đây là một lựa chọn dài hạn. Ngắn hạn thì việc giáo dục khó hơn. Nhưng về lâu dài, người dùng sẽ hiểu được ý nghĩa của quyền sở hữu. Đặc biệt với Web3, đó mới là mục tiêu chính.”
Phân phối trước, sau đó mở rộng chiều sâu
Fedorov cho rằng TON không chỉ đơn giản là một lựa chọn blockchain mà còn là một chiến lược phân phối nhờ tích hợp với Telegram. STON.fi và Omniston kết nối với ví, ứng dụng, trò chơi, và bot trên hệ sinh thái Telegram — mỗi thứ đều có thể trở thành “bề mặt” cho giao dịch hoán đổi token. “Họ muốn sử dụng giao thức này vì muốn cho phép thực hiện hoán đổi token trong ứng dụng của họ. Nhưng đồng thời, đây cũng là mạng lưới phân phối của chúng tôi. Đôi bên đều có lợi.”
Giai đoạn tiếp theo là tổng hợp giao dịch chuỗi chéo — bắt đầu với Tron, sau đó mở rộng sang các chuỗi EVM — nhằm hợp nhất thanh khoản giữa nhiều hệ sinh thái khác nhau, thay vì chỉ giữa các DEX trong một chuỗi duy nhất.
“Làm cho mọi thứ dễ dùng hơn với những ai không muốn quan tâm nhiều đến kỹ thuật. Mở rộng phạm vi tiếp cận bằng cách tích hợp vào mọi ứng dụng. Và tổng hợp thanh khoản từ nhiều blockchain khác nhau, không chỉ một blockchain,” Fedorov nói. “Đó là lộ trình. Giờ thì việc còn lại là mở rộng quy mô.”
