Thị trường đã bắt đầu phản ứng với rủi ro địa chính trị gia tăng. Một số người dùng nội bộ tại Polymarket – những người từng dự đoán chính xác thời điểm bắt đầu cuộc chiến Iran – hiện đang đặt cược lớn vào khả năng quân đội Mỹ sẽ hiện diện trực tiếp tại Iran.
Giờ đây, các nhà đầu tư đang đặt ra câu hỏi khó hơn: điều gì sẽ xảy ra với các thị trường tài chính nếu xung đột Iran trở thành một “cuộc chiến giống như Iraq năm 2003”? Lịch sử có thể cung cấp một khung tham chiếu – nhưng không phải là một câu trả lời đơn giản.
Thị trường tài chính đã phản ứng như thế nào với chiến tranh Iraq năm 2003
Nghiên cứu về cuộc chiến Iraq năm 2003 cho thấy, cổ phiếu Mỹ đã sớm phản ánh nỗi lo sợ trước khi chiến tranh chính thức bắt đầu.
Nói cách khác, thị trường khi đó đang “chiết khấu chiến tranh”, vì nhà đầu tư lo ngại xung đột sẽ diễn biến tồi tệ như thế nào.
Nhưng ngay khi chiến dịch tấn công diễn ra và viễn cảnh xấu nhất không trở thành hiện thực, mức chiết khấu này cũng dần được loại bỏ.
Trong thời gian nghiên cứu, chỉ số S&P 500 tăng khoảng 3.8% – 4%, trong khi giá dầu giảm khoảng 6.5 – 7 USD. Điều này cho thấy, thị trường phản ứng không hoàn toàn do bản thân cuộc chiến, mà nhiều hơn với việc sự bất định đã bắt đầu được giải tỏa.
Nghiên cứu này cũng phát hiện ra rằng một đại diện lãi suất phi rủi ro dựa trên trái phiếu kho bạc Mỹ đã giảm khoảng 40 điểm cơ bản khi xác suất chiến tranh tăng lên.
Điều này đã hỗ trợ thị trường cổ phiếu, vì lãi suất thấp thường giúp định giá cổ phiếu cao hơn. Đồng thời cũng cho thấy nhà đầu tư vẫn tìm kiếm sự an toàn.
Kết quả theo ngành cũng khá rõ ràng: Ngành năng lượng và quốc phòng thường hưởng lợi đầu tiên khi tình hình chiến tranh căng thẳng, vì nhà đầu tư hy vọng lợi nhuận từ mảng dầu khí tăng và chi tiêu quân sự cũng nhiều hơn.
Ngược lại, các lĩnh vực như tài chính hoặc công nghệ thường chịu ảnh hưởng nhiều hơn bởi lãi suất và kỳ vọng tăng trưởng kinh tế.
Nga-Ukraine đã cho thấy một kịch bản vĩ mô khác biệt vào năm 2022
Phản ứng của thị trường vào năm 2022 lại hoàn toàn khác. Vào ngày Nga đưa quân vào Ukraine, chứng khoán Mỹ biến động mạnh nhưng vẫn kết phiên tăng điểm.
S&P 500 tăng khoảng 1.5%, còn Nasdaq tăng tận 3.3%, thể hiện thị trường có thể đảo chiều rất nhanh chỉ sau một phiên khi tâm lý bi quan trở nên quá mức.
Cùng thời điểm đó, lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm giảm khoảng 3 điểm cơ bản, xuống còn tầm 1.97%. Điều này cho thấy nhà đầu tư chuyển sang trái phiếu để tìm sự an toàn, đồng thời lo ngại tăng trưởng kinh tế chậm lại.
Bitcoin lại có diễn biến khác hẳn. Token này giảm mạnh khi thị trường sốc ban đầu, rớt về mức thấp nhất trong một tháng và “bốc hơi” khoảng 7% giữa hàng loạt tin tức về xung đột.
Điều này rất đáng chú ý, vì nó cho thấy Bitcoin lúc đó bị giao dịch như một tài sản rủi ro cao, chứ không phải là một kênh trú ẩn an toàn khi mọi người lo lắng tột độ.
Dữ liệu dòng tiền các quỹ đầu tư crypto trong thời gian đó cũng cho thấy biến động cực mạnh, chủ yếu xuất phát từ các tin tức liên quan đến chiến tranh.
Những sự kiện này nói gì về “War Beta” của Bitcoin
Hai ví dụ trên mang lại một bài học quan trọng. Bitcoin thường không vận động giống vàng khi xuất hiện cú sốc chiến tranh lớn ở giai đoạn đầu.
Thay vào đó, Bitcoin thường bị bán tháo mạnh như một tài sản rủi ro cao, nhất là trong 24 đến 72 giờ đầu tiên khi tin xấu dồn dập xuất hiện.
Tuy nhiên, cổ phiếu đôi lúc lại hồi phục nhanh hơn kỳ vọng, ngay cả trong thời chiến. Điều này từng xảy ra năm 2003 – khi nỗi lo dần được làm rõ, và cả ở năm 2022 – khi làn sóng bán tháo quá mạnh khiến nhà đầu tư thay đổi vị thế.
Điều này tạo nên một “thế khó” cho Bitcoin. Nếu xung đột mới có chiều hướng kéo dài, giá dầu dễ duy trì ở mức cao, lạm phát tăng, lợi suất trái phiếu lên, thanh khoản bị siết lại – đây thường là môi trường bất lợi cho các tài sản đầu cơ như Bitcoin.
Nếu thị trường đánh giá xung đột chỉ diễn ra ngắn và được kiểm soát tốt, Bitcoin vẫn có thể giảm trước rồi phục hồi nhờ “rally giải tỏa”.
Tuy nhiên, đà hồi phục khi đó lại phụ thuộc vào một yếu tố: liệu lợi suất trái phiếu và các điều kiện tài chính chung có ổn định trở lại không.
Yếu tố then chốt: lợi suất, không phải tin tức về chiến tranh
Tác động lớn nhất không phải đến trực tiếp từ chiến tranh, mà là từ những gì chiến tranh gây ra đối với lạm phát và lãi suất.
Nếu có một cuộc tấn công trên bộ, rất có thể sẽ xảy ra các kịch bản sau:
- Đẩy giá dầu tăng cao
- Làm tăng kỳ vọng lạm phát
- Khiến lãi suất trái phiếu tăng
- Có thể làm trì hoãn hoặc hủy bỏ việc cắt giảm lãi suất của Fed
Sự kết hợp này làm siết chặt thanh khoản trên toàn bộ thị trường.
Và Bitcoin rất nhạy cảm với thanh khoản.
Chuyện gì sẽ xảy ra tiếp theo: Ba kịch bản
Nếu Mỹ can thiệp vào Iran, phản ứng của Bitcoin sẽ tùy vào cách thị trường nhìn nhận sự kiện đó.
1. Xung đột ngắn, nằm trong kiểm soát: Bitcoin có thể giảm mạnh lúc đầu, sau đó sẽ ổn định hoặc hồi phục khi tình hình rõ ràng hơn.
2. Chiến tranh kéo dài: Bitcoin có thể chịu áp lực giảm liên tục vì lợi suất trái phiếu duy trì ở mức cao và thanh khoản vẫn bị siết chặt.
3. Leo thang toàn diện: Khả năng xảy ra bán tháo mạnh hơn, xuất phát từ rủi ro lạm phát kéo dài và tâm lý e dè trên toàn cầu.
Kết luận
Bitcoin không phản ứng với các cuộc chiến theo cách mà nhiều người nghĩ.
Bitcoin sẽ bị ảnh hưởng bởi thanh khoản, lãi suất và áp lực vĩ mô. Nếu cuộc chiến trên bộ khiến lãi suất tăng và làm trì hoãn việc nới lỏng chính sách tiền tệ, triển vọng ngắn hạn cho thị trường crypto vẫn khá tiêu cực.
Hiện tại, tín hiệu đã rõ: rủi ro leo thang đang tăng lên và Bitcoin đang giao dịch đúng với diễn biến đó.
