Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) cho biết các nền tảng crypto lớn nhất hiện nay đang hoạt động giống như ngân hàng và công ty môi giới chính. Họ nhận các khoản tiền tương tự như tiền gửi mà không phải tuân theo các quy định an toàn tài chính nghiêm ngặt như ngân hàng, từ đó tạo ra rủi ro “ngân hàng bóng tối” trong lĩnh vực crypto.
Một báo cáo mới từ Viện Ổn định Tài chính (FSI) gọi các nhà cung cấp dịch vụ crypto lớn nhất là “trung gian tài sản crypto đa chức năng”. Các tác giả của báo cáo cho rằng những công ty này cần phải áp dụng các quy định về vốn, thanh khoản, quản trị và kiểm tra sức chịu đựng tương tự như các ngân hàng truyền thống được giám sát chặt chẽ.
Vấn đề ngân hàng bóng tối của crypto
Báo cáo dài 38 trang mô tả cách các chương trình yield và earn đã chuyển quyền sở hữu tài sản của khách hàng sang cho nhà cung cấp dịch vụ. Mô hình này hình thành những khoản nợ ngắn hạn có thể được rút, hoạt động tương tự như tiền gửi ngân hàng. Tuy nhiên, crypto lại không có bảo hiểm tiền gửi hoặc các nguồn hỗ trợ thanh khoản từ ngân hàng trung ương giống như ngành ngân hàng truyền thống.
Cho vay margin, giao dịch phái sinh và phát hành token đã làm tăng thêm các rủi ro tín dụng và rủi ro thị trường. Theo các tác giả báo cáo, sự kết hợp này dẫn đến việc chuyển đổi kỳ hạn và thanh khoản – đặc điểm quen thuộc của các hoạt động ngân hàng bóng tối. Tuy nhiên, các biện pháp bảo vệ liên quan lại không được áp dụng cho lĩnh vực crypto.
Báo cáo liên hệ đến sự sụp đổ của Celsius Network và FTX năm 2022 như những lời cảnh báo sớm. Các tác giả cũng nhắc đến vụ crash chớp nhoáng vào tháng 10/2025. Chỉ một sự kiện này đã làm bốc hơi khoảng 19 tỷ USD ở các vị thế có sử dụng đòn bẩy.
Các lỗ hổng chính sách và rào cản xuyên biên giới
Thiếu minh bạch vẫn là điểm yếu lớn nhất. Các nhà nghiên cứu đã xem xét các điều khoản dịch vụ của một số nhà cung cấp lớn trong khoảng thời gian từ tháng 11/2025 đến tháng 03/2026. Nhiều đơn vị vẫn chưa công khai báo cáo tài chính hoặc tiết lộ việc sử dụng tài sản của khách hàng ra sao.
Các tác giả khuyến nghị nên kết hợp quản lý dựa trên thực thể và dựa trên hoạt động. Việc phối hợp giám sát xuyên quốc gia sẽ bao phủ các hoạt động cho vay, đi vay đang nằm ngoài khung pháp lý hiện hành. Tuy nhiên, nguồn lực giám sát hạn chế và tiêu chuẩn báo cáo còn yếu hiện vẫn là rào cản cho việc quản lý chặt chẽ lĩnh vực này.
Sự liên kết giữa các công ty càng làm tăng rủi ro. Nhiều trung gian phát sinh giao dịch, cho vay, bảo quản tài sản cho nhau. Nếu một công ty lớn gặp vấn đề, hiệu ứng dây chuyền có thể lan truyền cả ngành chỉ trong vài ngày. Các nhà đầu tư tổ chức đã bắt đầu chuyển lưu ký khỏi sàn để giảm rủi ro.
Các công ty crypto lớn đang tiến sâu hơn vào lĩnh vực tài chính truyền thống. Báo cáo của BIS cho thấy các cơ quan quản lý không còn có thể xem họ chỉ là các sàn giao dịch đơn thuần. Vấn đề đặt ra bây giờ là các nhà chức trách quốc gia sẽ hành động từ việc phân tích sang đưa ra quy định ràng buộc trong bao lâu nữa.
