Ngành công nghiệp luôn đặt câu hỏi khi nào máy tính lượng tử sẽ đủ mạnh để phá vỡ bảo mật của Bitcoin. Mật mã đường cong elliptic đã được biết là dễ bị tấn công bởi máy tính lượng tử trong hơn ba mươi năm, nhưng đến nay thị trường crypto vẫn chưa có cơ chế yêu cầu tất cả mọi người di chuyển khỏi phương pháp bảo mật này.
Theo Fortune, hiện có khoảng 2,000 tỷ USD tài sản kỹ thuật số đang được bảo vệ bằng mật mã elliptic-curve, trong tổng vốn hóa thị trường crypto 2,800 tỷ USD. Gần như toàn bộ tài sản đều dựa vào công nghệ mật mã mà chính ngành này đã thừa nhận là có lỗ hổng lớn.
Các nhà phát triển có thể giới thiệu các loại chữ ký mới, nhưng việc chuyển tài sản sang bảo mật mới lại phụ thuộc vào các đơn vị lưu ký thay mặt khách hàng hành động, và các nhà đầu tư nhỏ lẻ tự giữ coin cần tự mình chuyển đổi.
Việc tham gia chuyển đổi vẫn hoàn toàn tự nguyện, và việc trì hoãn là hợp lý cho đến khi mối nguy đột ngột gia tăng.
Chi phí của người chuyển đổi đầu tiên
NIST đã chuẩn hóa các loại chữ ký mới, nghĩa là giải pháp hậu lượng tử đã sẵn sàng. Việc thay thế ECDSA bằng ML-DSA đòi hỏi làm lại hệ thống, vì chữ ký và public key mới sẽ lớn hơn rất nhiều.
Các bên lưu ký lại phụ thuộc vào thứ mà họ không tự kiểm soát: một ví không thể tự chuyển sang bảo mật lượng tử nếu mạng lưới không hỗ trợ loại chữ ký mới này. Mạng lưới phải thay đổi trước thì bên lưu ký mới áp dụng được.
Chữ ký chỉ là một phần trong nhiều lớp bảo mật của hệ thống blockchain. Kết nối ngang hàng, cơ chế đồng thuận, hệ thống chứng minh zero-knowledge, bridges, cơ sở hạ tầng lưu ký… đều có giả định bảo mật riêng, và chỉ làm mạnh chữ ký giao dịch cũng không giúp được các phần còn lại.
Động lực để chờ đợi chính là rào cản lớn nhất. Người đi trước sẽ phải chịu toàn bộ chi phí thiết kế lại, điều chỉnh lưu ký, nâng cấp phần cứng và quy trình vận hành mới, trong khi mối nguy lượng tử vẫn còn xa vời với cảm nhận của nhà đầu tư nhỏ lẻ.
Người đi sau có thể để người khác chịu chi phí trước, đến khi các công cụ đã hoàn thiện thì họ mới chuyển đổi. Vì thế, với từng cá nhân, việc trì hoãn là hợp lý, mặc dù toàn ngành lại chịu rủi ro lớn hơn.
Một số tài sản có thể sẽ không bao giờ được chuyển đổi, và Coinbase từng lưu ý về vấn đề coin bị bỏ hoang hoặc không được di chuyển. Các tài khoản không hoạt động sẽ không tự nâng cấp, còn coin bị mất hoặc bị lãng quên thì sẽ mãi nằm yên.
Phối hợp tự nguyện cần thêm động lực mạnh mẽ
Coinbase là ví dụ đáng chú ý vì họ phân biệt đúng giữa cơ sở hạ tầng cốt lõi của Bitcoin và mức độ rủi ro ở từng ví. Việc băm, khai thác và sổ cái lịch sử của Bitcoin khác hoàn toàn với lớp chữ ký mà máy tính lượng tử có thể tấn công.
Việc gọi lỗ hổng trước mắt là rủi ro ở cấp ví giúp tránh hiểu lầm rằng toàn bộ hệ thống Bitcoin sẽ “sập” cùng lúc.
“Ở cấp ví” có nghĩa là bảo mật bị phá vỡ tại điểm đó, nhưng tổn thất kinh tế lại có thể lan xa hơn rất nhiều.
Một ví có thể chứa hàng tỷ USD, và một khoá quản trị có thể kiểm soát cả một stablecoin lớn. Nếu đủ giá trị hoặc quyền kiểm soát tập trung vào một chữ ký yếu, sự cố có thể lan ra cả thị trường, các đơn vị liên quan và nhiều giao thức khác, dù chúng không bị tấn công trực tiếp.
Cơ chế lưu ký phá vỡ ranh giới giữa một sai sót kỹ thuật cục bộ thành rủi ro tài chính toàn hệ thống. Cold storage bảo vệ khoá riêng khỏi bị ăn trộm hay lộ thiết bị, nhưng nếu hacker có thể tính ra khoá riêng từ public key đã công khai thì cũng vô nghĩa.
Multisig vẫn giúp giảm nguy cơ thao tác sai, nhưng nếu tất cả các khoá đều dựa trên cùng một công nghệ đã bị lỗi thì cũng không ích gì.
Việc đổi cơ chế toán học cơ sở sẽ gây tốn kém thực sự. Một chữ ký ECDSA chỉ 64 byte, nhưng chữ ký ML-DSA-65 là 3,309 byte — lớn hơn tới 52 lần. ML-DSA-87 còn lên tới 4,627 byte, chưa kể khoá công khai cũng lớn hơn đáng kể.
Kích thước này sẽ gây áp lực lên băng thông, chi phí lưu trữ, phí giao dịch, tốc độ xử lý — các yếu tố trước đây vốn giả định chữ ký rất nhỏ — khiến các ví phần cứng và hệ thống lưu ký cũ cũng gặp khó khăn.
Chính vì chi phí như vậy, nếu chỉ trông chờ mọi người tự nguyện thì cuối cùng cũng cần những biện pháp quyết liệt. Các giao thức có thể dừng hỗ trợ chữ ký cũ, sàn giao dịch và các bên lưu ký có thể ngưng xử lý địa chỉ và key cũ đã lỗi thời.
Hãng bảo hiểm có thể thu phí cao hơn cho tài sản dùng bảo mật cũ, hoặc đối tác tổ chức hay cơ quan quản lý sẽ đưa ra điều kiện riêng. Đến một lúc nào đó, việc tiếp tục dùng công nghệ mật mã cũ phải đắt đỏ hơn so với việc chuyển đổi.
Sự kiện đầu tiên sẽ là hồi chuông báo động cho toàn ngành
Sức ép sẽ xuất hiện không đồng đều trong thế giới tài sản số. Các sàn lớn, đơn vị lưu ký lớn sẽ chuyển đổi đầu tiên vì đây là mục tiêu hấp dẫn, dễ bị chú ý nhất. Một số hệ thống lưu ký đã bắt đầu điều chỉnh để thích nghi.
Một số dòng ví phần cứng đã tích hợp hỗ trợ chữ ký hậu lượng tử, nhưng còn tuỳ vào mạng lưới có cho phép sử dụng hay không. Các nhà cung cấp nhỏ lẻ và cá nhân sẽ di chuyển chậm hơn rất nhiều.
Nếu cửa chuyển đổi mở quá lâu, sẽ luôn có một lượng ví dễ tổn thương như tài sản vô chủ, chờ đến lúc công nghệ lượng tử đủ mạnh xuất hiện. Nếu đưa ra thời hạn bắt buộc, thị trường sẽ phải quyết chính trị: nên “đóng băng”, “đốt cháy”, hay áp dụng biện pháp gì với các tài sản chưa kịp chuyển đổi. Dù lựa chọn phương án nào cũng sẽ có chi phí và ảnh hưởng về mặt quản trị.
Mục tiêu di chuyển sang năm 2029 của Google được đặt ra cho các hệ thống riêng của Google. Điều này không có nghĩa là Q-Day sẽ diễn ra vào thời điểm đó.
Thị trường crypto không thể xem năm 2029 như một lý do để trì hoãn, vì việc chuyển đổi trên các giao thức, ví, bên lưu ký, sàn giao dịch và các nhà đầu tư nhỏ lẻ sẽ mất nhiều năm.
Một khi xuất hiện nguy cơ đầu tiên đủ lớn, ngành sẽ buộc phải bắt đầu chuyển đổi. Việc ấn định thời hạn từ bây giờ là cách duy nhất để ngành tự chủ động lựa chọn phương án thích hợp.
Cần có một yêu cầu cụ thể về thời gian được áp dụng trước khi sự kiện đó xảy ra, dù đó là qua các quy tắc giao thức, tiêu chuẩn lưu ký được quản lý hay điều kiện tiếp cận thị trường. Nếu không chủ động, rất có thể thời hạn sẽ bị quyết định bởi các cơ quan quản lý, hoặc bởi kẻ thực hiện thành công cuộc tấn công đầu tiên.
