Người trẻ tuổi đang chịu ảnh hưởng nặng nề nhất trước nguy cơ AI thay thế việc làm, Giám đốc điều hành Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) Kristalina Georgieva cảnh báo hôm thứ Hai tại Bangkok. Bà cho biết, các công việc lặp lại thường là điểm khởi đầu của sự nghiệp đang dần biến mất đầu tiên.
Georgieva dự báo AI cuối cùng sẽ ảnh hưởng đến khoảng 40% việc làm trên toàn thế giới. Tuy nhiên, nghiên cứu riêng của IMF tại Mỹ cho thấy tổng số việc làm vẫn tăng, chủ yếu là các công việc thu nhập thấp hơn.
Tại sao người trẻ lại là đối tượng bị ảnh hưởng đầu tiên?
Phát biểu tại cuộc họp thường niên của IMF và Ngân hàng Thế giới, bà Georgieva so sánh AI với một cơn sóng thần di chuyển chậm nhưng khi đến thì vẫn rất mạnh.
IMF dự đoán khoảng 60% công việc tại các nền kinh tế phát triển sẽ chịu tác động của AI, trong khi chỉ 23% tại các quốc gia thu nhập thấp. Bà cho rằng các nước nghèo chỉ có vẻ an toàn hơn vì AI chưa lan tới đó.
Trong khi đó, nghiên cứu tại Mỹ của IMF cho thấy các công việc lặp đi lặp lại đang giảm dần. Phần lớn các vị trí mới xuất hiện là những công việc lương thấp tại các trung tâm dữ liệu và dịch vụ, điều này đồng tình với lời cảnh báo của Mark Cuban về ai là người thực sự được hưởng lợi.
“Những người cần lo lắng nhất chính là các bạn trẻ vừa gia nhập thị trường lao động. Thông thường họ sẽ bắt đầu bằng những công việc lặp đi lặp lại và dần thăng tiến, nhưng nếu công việc đó biến mất, tôi nghĩ không bạn trẻ nào muốn chỉ làm barista trong quán cà phê cả…”
Kristalina Georgieva, Giám đốc IMF, phát biểu.
Nấc thang đầu tiên trên bậc thang sự nghiệp đang bị “gãy”?
Ông Tharman Shanmugaratnam, Tổng thống Singapore, người cùng tham gia thảo luận cũng đề cập tới vấn đề tuyển dụng việc làm đầu vào.
“Nấc đầu tiên trong công việc, tức là việc làm sau khi tốt nghiệp, giờ đang ít cầu hơn. Điều này đã rất rõ ràng, đặc biệt rõ nhất là ở các lĩnh vực chịu ảnh hưởng mạnh từ AI như ngành công nghệ.”
Ông Tharman Shanmugaratnam, Tổng thống Singapore, phát biểu.
Ông Tharman lập luận rằng bỏ lỡ công việc đầu tiên không chỉ đơn giản là mất một năm rèn luyện kỹ năng, mà còn khiến giảm niềm tin vào tương lai.
Dữ liệu tiền lương củng cố cho lo ngại này. Đối với các công việc tiếp xúc nhiều với AI, tỷ lệ người lao động độ tuổi 22-25 giảm khoảng 12% từ tháng 11/2022 tới tháng 04/2026.
Trái lại, nhóm tuổi này lại tăng khoảng 7% ở các công việc ít bị ảnh hưởng bởi AI. Những lao động từ 31 tuổi trở lên gần như không có chênh lệch nào, theo dữ liệu của Stanford và ADP.
Các nhà nghiên cứu chỉ ra giảm sút này đến từ số lượng tuyển mới ít đi, chứ không phải do bị sa thải.
Một báo cáo của Cục Thống kê Mỹ công bố tháng 09/2026 cho thấy mức lương khởi điểm của các ngành nghề bị AI tác động nhiều nhất giảm 13%. Khoảng một nửa số này là do sinh viên mới ra trường phải làm việc tại các nhà hàng, bán lẻ và các ngành có mức lương thấp hơn.
Bằng đại học có còn là lựa chọn an toàn?
Ông Tharman cũng cho biết, nhu cầu tuyển dụng cử nhân tại Mỹ đã giảm lần đầu tiên trong cả một thế kỷ qua.
Dữ liệu của Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York cũng xác nhận điều này. Những sinh viên vừa tốt nghiệp phải đối mặt với tỷ lệ thất nghiệp khoảng 5.7% vào tháng 06/2026, trong khi tỷ lệ này của toàn bộ lực lượng lao động là khoảng 4.1%.
Trước đây, người mới tốt nghiệp đại học thường thất nghiệp ít hơn lực lượng lao động nói chung. Tuy nhiên, kể từ năm 2018 xu hướng đã đảo ngược. Mức chênh lệch này đạt 1.8 điểm phần trăm vào tháng 04/2025, cao nhất kể từ ít nhất năm 1990.
Cảnh báo sớm hay chỉ là lo ngại thừa?
Các nhà nghiên cứu của Stanford cho biết các phát hiện của họ chỉ mang tính mô tả, chưa thể khẳng định AI là nguyên nhân trực tiếp khiến con số này đi xuống. Một số ý kiến khác, như đối tác của Andreessen Horowitz, ông David George cho rằng nỗi lo AI hủy diệt việc làm vẫn chưa đủ bằng chứng rõ ràng.
Tuy vậy, ông Tharman kêu gọi các chính phủ nên duy trì những hỗ trợ tuyển dụng kiểu thời kỳ COVID, tạo điều kiện cho doanh nghiệp ưu tiên tuyển dụng sinh viên mới ra trường.
Bà Georgieva thừa nhận, không ai có thể hình dung thế giới việc làm trong 5 năm nữa sẽ ra sao. Nhưng với các bạn trẻ gia nhập thị trường lao động hiện nay, dữ liệu tuyển dụng đã cho thấy những dấu hiệu “rụng nấc thang” đầu tiên.
