Không ai có thể nói chắc được khi nào máy tính lượng tử sẽ phá vỡ Bitcoin (BTC), nhưng hai chuyên gia cảnh báo ngành công nghiệp đang quá thờ ơ với một rủi ro trị giá hàng nghìn tỷ USD. Câu hỏi đúng không phải là thời điểm, mà là xác suất và cái giá phải trả.
Stefano Gogioso và Daniela Herrmann đã chia sẻ quan điểm này trong chương trình Experts Council của BeInCrypto. Cả hai đều tự nhận mình là những người lạc quan, nhưng họ cho rằng ngành blockchain cần phải chuẩn bị ngay từ bây giờ, chứ không phải chờ tới khi có chứng cứ rõ ràng.
Q-Day có thể làm sụp đổ ngành công nghiệp nghìn tỷ USD
Rất nhiều độc giả thường xuyên hỏi “Q-Day” – ngày mà máy tính lượng tử phá được lớp bảo mật của Bitcoin sẽ xảy ra khi nào. Chia sẻ trong buổi hội thảo của BeInCrypto, Gogioso cho rằng việc tập trung vào ngày tháng chỉ khiến mọi người bỏ lỡ điểm quan trọng nhất.
“Câu hỏi không phải là ‘liệu có phải năm 2030 không?’. Mà là xác suất sự kiện cực đoan xảy ra vào năm 2030 là bao nhiêu, và nếu điều đó xảy ra thì chúng ta sẽ mất những gì. Chỉ cần xác suất là 2% mà ngành tiền mã hóa không chuẩn bị trước, hậu quả có thể là hầu hết thị trường crypto về 0. Đó là hàng nghìn tỷ USD. Và chỉ cần 1% con số đó cũng đã đủ để trả cho tất cả các chuyên gia mật mã trên thế giới làm việc suốt 6 tháng để khắc phục rồi.”
Stefano Gogioso, giảng viên ngành máy tính lượng tử tại Đại học Oxford và đồng sáng lập Spooqy, chia sẻ.
Lý do ở đây giống như mua bảo hiểm chứ không phải dự đoán tương lai. Bạn không mua bảo hiểm nhà vì nghĩ chắc chắn sẽ bị cháy, mà bạn mua vì khi cháy, thiệt hại là quá lớn, còn chi phí bảo hiểm lại nhỏ. Tư duy toán học này khiến một rủi ro tưởng chừng xa vời trong khoa học lại trở thành vấn đề cần quyết định ngay hôm nay.
Khi nào máy tính lượng tử có thể phá được Bitcoin
Thời gian dự kiến để máy tính lượng tử ứng dụng vào thực tế ngày càng rút ngắn. Herrmann đã chứng kiến các dự đoán này thay đổi liên tục ngay trước mắt mình.
“Năm 2024, tôi từng đứng trên sân khấu và nói rằng phải 30 năm nữa mới có máy tính lượng tử. Năm 2025, con số giảm xuống còn 15 – 20 năm. Năm 2026 thì chỉ còn 3, 5, đến 10 năm. Rồi đến tháng 10, người ta lại nói chỉ 1 – 2 năm nữa thôi. Thị trường và đổi mới luôn tiến nhanh hơn nhiều so với những gì truyền thông dự đoán,” Daniela Herrmann, CEO kiêm đồng sáng lập Dynex chia sẻ.
Lời khuyên của cô rất rõ ràng: Đừng cố chốt một mốc thời gian cụ thể nữa, hãy chuẩn bị cho những cú sốc bất ngờ thay vào đó. Gogioso cũng lý giải tại sao tốc độ phát triển lại tăng nhanh như vậy: Bước khó nhất là khởi đầu chứ không phải mở rộng quy mô.
“Khoảng cách từ 0 qubit logic lên 1 qubit logic là cực kỳ lớn. Nhưng từ 1 lên 1 triệu qubit thì lại ngắn hơn nhiều. Một khi làm được, việc mở rộng quy mô thực ra khá đơn giản.”
Nghiên cứu thực tế cũng ủng hộ nhận định này. Vào tháng 05/2025, nhà nghiên cứu của Google là Craig Gidney đã chỉ ra rằng để phá RSA-2048 có thể chỉ cần chưa đến 1 triệu qubit, giảm rất nhiều so với dự báo 20 triệu qubit trước đó vào năm 2019.
Kết quả mới nhất còn nhắm thẳng vào thị trường crypto. Tháng 03/2026, đội ngũ Google Quantum AI, phối hợp với Ethereum Foundation và Stanford, ước tính chỉ cần chưa đến 500,000 qubit vật lý là đủ để phá kiểu mã hóa đường cong elliptic mà Bitcoin đang sử dụng.
Họ đã nghiên cứu secp256k1, chính là loại đường cong dùng trong chữ ký Bitcoin và Ethereum (ETH). Con số này thấp hơn 20 lần so với các ước tính trước đó.
Cả với hai mục tiêu, các ước tính đều giảm rất mạnh.
Tuy nhiên, cũng có một điều cần lưu ý cho bức tranh rõ ràng hơn. Gidney từng nói rằng sẽ không còn những bước giảm gấp 10 lần nữa nếu không có lý thuyết mới. Mỗi lần giảm này cũng chỉ đẩy thách thức kỹ thuật sang các vấn đề công nghệ khác vẫn chưa giải quyết được.
Tại sao chỉ 2% khả năng cũng đủ lý do để hành động
Dù máy tính lượng tử xuất hiện vào năm 2030 hay 2035 thì cũng không quan trọng bằng việc rủi ro là quá bất đối xứng: Chỉ cần xác suất rất nhỏ là mất trắng, cũng đủ để chúng ta phải phòng ngừa. Cái giá phải trả cho sự chuẩn bị là rất nhỏ so với việc đánh cược nếu xảy ra sự cố.
Quá trình chuyển đổi cũng rất chậm. Để chuyển toàn hệ thống tài chính sang loại mật mã mới cần phải qua nhiều năm. Vì vậy, phải bắt đầu chuẩn bị trước khi máy tính lượng tử ra đời.
Đơn vị tiên phong đang hành động. Google đã đặt mục tiêu nội bộ là đến năm 2029 sẽ áp dụng mã hóa chống lượng tử cho các sản phẩm của họ. Khi phòng thí nghiệm lượng tử hàng đầu thế giới coi đây là vấn đề cần giải quyết trong thập kỷ này, thì việc chậm trễ chỉ là quá mạo hiểm.
Máy tính lượng tử sẽ phá Bitcoin như thế nào?
Nhiều người hình dung Q-Day sẽ là một ngày sụp đổ chấn động. Thực tế mà các chuyên gia mô tả lại âm thầm và nguy hiểm hơn: Mất mát lớn nhất nằm ở niềm tin chứ không phải ở mã nguồn.
Cơ chế tấn công đã rất rõ: Khi bạn thực hiện giao dịch Bitcoin, public key của bạn bị lộ ra trong một thời gian ngắn. Máy tính lượng tử đủ mạnh hoàn toàn có thể tính ngược ra private key của bạn từ đó.
Theo tính toán của Google, quá trình tính toán chính chỉ mất khoảng 9 phút. Trong khi đó, thời gian trung bình cho một block Bitcoin là 10 phút. Như vậy, “cửa sổ” để tấn công chỉ vỏn vẹn ngần ấy thời gian.
Gogioso nhấn mạnh điểm yếu lớn nhất lại nằm ở tâm lý con người.
“Đây không phải là vấn đề kỹ thuật. Đây là vấn đề truyền thông. Chỉ cần một đồng coin cũ từ thời Satoshi di chuyển với thông điệp ‘bạn đã bị lượng tử hóa’, thế là xong. Cho dù 75% lượng coin còn được bảo vệ đi nữa, tất cả cũng thành vô giá trị. Mọi người sẽ hoảng loạn bán tháo và rời khỏi thị trường.”
Herrmann lấy ví dụ về bong bóng hoa tulip trong lịch sử. Niềm tin có thể duy trì gần như tuyệt đối cho tới khoảnh khắc nó sụp đổ hoàn toàn.
“Chỉ cần một đồng coin bị chuyển đi, là câu chuyện đã khép lại. Hãy tưởng tượng bạn là quản lý tài sản tổ chức. Bạn thức dậy và phát hiện danh mục đầu tư của mình không còn an toàn nữa. Khi đó, bạn buộc phải bán tháo, nếu còn bán được. Nếu không, coi như chấm hết.”
Kết quả tháng 03/2026 đã được tiết lộ một cách thận trọng. Google công bố các ước tính về tài nguyên, nhưng giữ bí mật về thiết kế mạch bằng một phương pháp bằng chứng không tiết lộ (zero-knowledge proof). Sự lựa chọn này cho thấy đây là một rủi ro thực sự, không chỉ là một giả thuyết.
Tại sao chưa ai giải quyết vấn đề này
Nếu mối đe dọa là thật và giải pháp lại không tốn kém, tại sao Bitcoin vẫn chưa có động thái gì? Gogioso cho rằng nguyên nhân nằm ở cơ chế quản trị, hay nói đúng hơn là Bitcoin không có cơ chế quản trị tập trung rõ ràng.
“Bitcoin có một cấu trúc quản trị hoàn toàn khác biệt, thực tế là không có cấu trúc quản trị nào. Một số người trong cộng đồng thậm chí phủ nhận rủi ro từ công nghệ lượng tử, cho rằng đây không phải là mối đe dọa thực sự. Ngoài ra, họ còn có xu hướng bảo thủ, không muốn thay đổi khi chưa thật cần thiết. Nhưng đây lại là thay đổi mà bạn bắt buộc phải thực hiện.”
Ethereum là một trường hợp đối lập. Vitalik Buterin đã kêu gọi chuyển sang sử dụng công nghệ mã hóa kháng lượng tử trong vòng khoảng 4 năm tới. Ông cảnh báo phương pháp mã hóa elliptic-curve có thể gặp nguy hiểm vào khoảng năm 2028.
Nhóm phát triển của ông đã công bố một lộ trình chính thức vào đầu năm 2026, sau khi Ethereum Foundation thành lập nhóm nghiên cứu chuyên sâu về kháng lượng tử.
Bên ngoài, đồng hồ thời gian cũng đang chạy. Tổ chức tiêu chuẩn Hoa Kỳ (NIST) có kế hoạch loại bỏ tiêu chuẩn chữ ký elliptic-curve hiện tại vào năm 2030 và hoàn toàn không cho phép sử dụng từ năm 2035. Bitcoin không có tổ chức nào tương tự để phối hợp những sự thay đổi lớn như vậy.
Cảnh báo về sự phủ nhận rủi ro từ Gogioso rất rõ ràng.
“Chuyện đó có thể xảy ra vào ngày mai. Biết đâu nó đã xảy ra rồi mà chúng ta không hay.”
Chuẩn bị từ bây giờ sẽ như thế nào?
Những điều này không có nghĩa là Bitcoin chắc chắn gặp rắc rối. Cả hai khách mời đều lạc quan về công nghệ này. Herrmann chia sẻ rằng các giải pháp đã bắt đầu hình thành.
“Đã có những ý tưởng cụ thể để chuyển đổi từ Bitcoin hiện tại sang một Bitcoin có khả năng bảo mật với máy tính lượng tử. Có các cách để chuyển tài sản từ các coin cũ sang coin mới, và sẽ có sự khác biệt nhất định giữa chúng. Quá trình này không phải là một hệ quả tuyến tính.”
Các công cụ để di chuyển đã có sẵn, điều còn thiếu chỉ là ý chí bắt đầu. Đối với nhiều tổ chức lớn, Herrmann nhận định, mối nguy này vẫn chưa thực sự được đưa vào kế hoạch chiến lược dài hạn. Khi sự cố lớn thật sự xảy ra, một tổ chức lớn khó có thể xoay chuyển kịp thời.
Ban thảo luận không kêu gọi hoang mang hay hoảng loạn. Điều họ muốn nhấn mạnh là chúng ta cần nghiêm túc với những rủi ro có xác suất thấp nhưng tác động lớn, nhất là khi giải pháp vẫn dễ thực hiện và còn thời gian chuẩn bị. Điều duy nhất không ai có thể đảm bảo, đó là liệu thời gian chuẩn bị này sẽ kéo dài bao lâu nữa.
