Một mô hình của OpenAI đã bác bỏ Giả Thuyết Thời Gian Lũy Thừa (Exponential Time Hypothesis – ETH) bằng cách tìm ra phương pháp giải nhanh hơn cho một bài toán logic cổ điển. Một bằng chứng đã được kiểm định bằng máy cũng xác nhận phát hiện này, lật đổ giả định mà các nhà nghiên cứu tin tưởng suốt 27 năm qua.
Kết quả này không đồng nghĩa với việc đã chứng minh P bằng NP – câu hỏi lớn liên quan đến mã hóa hiện đại. Như vậy, thuật toán này hiện không gây ra mối đe dọa trực tiếp nào đối với hệ thống mật mã bảo vệ Bitcoin (BTC) và Ethereum.
Tại sao Giả thuyết Thời gian Lũy thừa lại quan trọng?
Giả thuyết này liên quan đến bài toán 3-SAT, dạng câu đố được tạo nên từ các công tắc đúng/sai và các quy tắc liên kết chúng. Mục tiêu là tìm ra trạng thái của các công tắc sao cho tất cả quy tắc đều được thoả mãn cùng lúc.
Kiểm tra một đáp án đề xuất thì dễ, nhưng tìm ra đáp án lại rất khó vì mỗi công tắc thêm vào sẽ làm số tổ hợp khả dụng tăng gấp đôi.
Russell Impagliazzo và Ramamohan Paturi đã đề xuất ETH vào năm 1999. Dù viết tắt giống ETH của Ethereum, nhưng giả thuyết này hoàn toàn không liên quan đến token Ethereum.
Giả thuyết cho rằng không có thuật toán nào có thể tránh khỏi sự tăng trưởng theo lũy thừa này trong trường hợp khó nhất.
Các nhà nghiên cứu coi ETH như một “bức tường chịu lực” trong ngành. Theo OpenAI, hàng trăm bài báo nghiên cứu trong lý thuyết đồ thị, sinh học tính toán và cơ sở dữ liệu đều dựa vào nó để chứng minh độ khó của vấn đề.
AI đã tìm ra lối tắt mà các chuyên gia bỏ lỡ như thế nào?
Hệ thống của OpenAI đã tạo ra một bằng chứng viết bằng ngôn ngữ tự nhiên vào ngày 16/10/2026. Ngày hôm sau, nhóm nghiên cứu đã chuyển nó thành dạng kiểm chứng trên phần mềm Lean, phần mềm giúp xác minh từng bước lập luận logic.
Thuật toán được công bố xử lý đầu vào có n biến trong khoảng 2^(n/√log n) bước. Điều này nhanh hơn mức tối thiểu theo lũy thừa mà ETH dự báo, nhưng vẫn còn quá chậm so với nhu cầu thực tế.
OpenAI nhấn mạnh rằng để áp dụng vào thực tiễn sẽ còn cần rất nhiều nghiên cứu sâu hơn nữa.
Hiện tại, chính hai tác giả của giả thuyết là Impagliazzo và Paturi (thuộc Đại học California San Diego) sẽ cùng giáo sư MIT Ryan Williams xem xét lại phát hiện này. Nói cách khác, những người đặt ra ETH sẽ trực tiếp kiểm chứng lý do nó bị bác bỏ.
Trong khi đó, OpenAI khẳng định mình không nhận công trạng khoa học nào cho phát hiện này – tinh thần tương tự như tranh cãi về bằng chứng Navier-Stokes trước đây.
Scott Aaronson, giáo sư khoa học máy tính tại Đại học Texas ở Austin, đã kể lại khoảnh khắc được biết tin này.
“Các sinh viên của tôi vừa đến văn phòng để thông báo rằng một mô hình OpenAI đã bác bỏ Giả thuyết Thời gian Lũy thừa.”
Scott Aaronson thông qua Shtetl-Optimized
Bác bỏ ETH có nghĩa là P bằng NP không?
Không. Câu hỏi P và NP là liệu mọi bài toán mà đáp án có thể kiểm tra nhanh đều có thể giải nhanh được không.
ETH là một tuyên bố nghiêm ngặt hơn so với P ≠ NP. Vì vậy, việc bác bỏ ETH không đồng nghĩa với việc đã trả lời cho câu hỏi lớn hơn này.
Hãy tưởng tượng giữa hai thung lũng có một ngọn núi, AI tìm được con đường đi tắt qua đỉnh núi – chứ không đào một đường hầm xuyên ngọn núi đó.
Greg Brockman, đồng sáng lập và chủ tịch của OpenAI, cũng đã nhấn mạnh điều này ngay sau thông báo.
Phân biệt này rất quan trọng đối với nhà đầu tư nhỏ lẻ nắm giữ crypto. Chữ ký Bitcoin dựa trên mật mã đường cong elliptic – đây là một bài toán toán học khó mà thuật toán mới này không liên quan.
Benjamin Cowen, thành viên Hội đồng Chuyên gia Thị trường của BeInCrypto, đã giải thích rõ vấn đề này.
Nhưng cần nói rõ, việc bác bỏ Giả thuyết Thời gian Lũy thừa không đồng nghĩa với việc chứng minh P = NP, cũng không có nghĩa là Bitcoin hoặc Ethereum sẽ bị ảnh hưởng gì.
Giả thuyết Thời gian Lũy thừa: Chuyện gì xảy ra khi máy móc vượt xa con người?
Trước đây, nhiều niềm tin về điều không thể đã từng bị phá vỡ. Năm 1960, nhà toán học Anatoly Karatsuba chỉ mất khoảng một tuần để bác bỏ giả thuyết nhân của Andrey Kolmogorov.
Tương tự, năm 1969, Volker Strassen, khi định chứng minh phép nhân ma trận cổ điển là tối ưu, lại bất ngờ tìm ra một phương pháp nhanh hơn.
Khác biệt ngày nay là người tìm ra lối tắt lại chính là máy móc. Máy tạo ra bằng chứng, còn con người thì vất vả để hiểu chúng.
Cùng với phát hiện này, OpenAI còn cho biết họ đã tạo ra thêm các bằng chứng mới trong lĩnh vực phân tích điều hòa và vật lý hạt.
Tốc độ tiến bộ đó khiến giới đầu tư tài sản số càng chú ý. Nhà mật mã học Matthew Green đã sớm cảnh báo AI có thể làm suy yếu nền tảng toán học đằng sau ví tiền mã hóa.
Cowen cho rằng bài học lớn ở đây là các ngành tưởng như xa rời tài chính cuối cùng vẫn có khả năng thay đổi thị trường.
Với một thị trường được bảo vệ nhờ các giả định về độ khó toán học, thì mỗi lần AI tạo ra đột phá mới cũng giống như một phép thử sức bền cho hệ thống.
