Nghiên cứu mới của các nhà kinh tế Goldman Sachs cho thấy AI đã làm giảm tăng trưởng số lượng việc làm hàng tháng tại Mỹ khoảng 16,000 công việc trong năm qua, khiến tỷ lệ thất nghiệp tăng thêm 0.1 điểm phần trăm.
Báo cáo này phân biệt giữa các công việc có nguy cơ bị AI thay thế và các công việc mà AI hỗ trợ con người. Sự khác biệt này cho thấy thị trường lao động thực tế phân hóa mạnh mẽ hơn so với các con số chung được công bố.
Những việc AI đang thay thế
Báo cáo của nhà kinh tế Elsie Peng tại Goldman Sachs sử dụng điểm số rủi ro thay thế kết hợp với chỉ số bổ trợ của IMF. Kết quả xác định rõ những vị trí mà AI thực sự thay cho con người chứ không chỉ đơn giản là hỗ trợ họ.
Theo Peng, tổng đài viên điện thoại, nhân viên giải quyết khiếu nại bảo hiểm và nhân viên thu hồi nợ là những ngành nghề chịu rủi ro bị AI thay thế lớn nhất. Nhân viên chăm sóc khách hàng và người nhập liệu cũng nằm trong nhóm nguy cơ cao. Những vị trí này đã ghi nhận chi phí hoạt động giảm và số lượng tuyển dụng tại các doanh nghiệp tiếp xúc với AI cũng giảm mạnh.
Tuy vậy, tác động không diễn ra đồng đều. Nghiên cứu chỉ ra gánh nặng thất nghiệp chủ yếu rơi vào nhóm lao động trẻ, ít kinh nghiệm. Họ phải cạnh tranh trực tiếp nhất với hệ thống AI ở những công việc từng được xem là bệ phóng bước đầu cho nhóm nhân viên văn phòng mới. Hoạt động tuyển dụng nhân sự mới cho nhóm ngành dịch vụ chuyên nghiệp cũng đã giảm mạnh trong thời gian qua.
Nơi AI tạo ra việc làm mới
Dù vậy, không phải công việc nào bị AI can thiệp cũng bị giảm bớt. Nếu chỉ xét đến các công việc được AI hỗ trợ nhiều, Goldman Sachs ước tính AI đã góp phần tạo thêm khoảng 9,000 việc làm mỗi tháng, giúp giảm nhẹ tỷ lệ thất nghiệp.
Nhóm giáo viên, thẩm phán và quản lý xây dựng là những công việc được AI hỗ trợ nhiều nhất. Các vị trí này đòi hỏi sự có mặt trực tiếp, khả năng phán đoán hoặc kỹ năng giao tiếp mà AI chưa thể thay thế hoàn toàn. Các nghiên cứu được Peng đề cập cho thấy các doanh nghiệp thuộc nhóm này có mức tăng năng suất tốt hơn và có nhiều cơ hội việc làm mới hơn.
Peng giải thích hiện tượng này bằng nghịch lý Jevons: Khi AI giúp giảm chi phí cho mỗi sản phẩm hoặc dịch vụ, nhu cầu sử dụng lại tăng cao hơn, kéo theo việc ngành đó cần nhiều nhân lực trở lại để đáp ứng yêu cầu từ khách hàng.
Tuy nhiên, con số tổng thể này vẫn có thể chưa phản ánh hết ảnh hưởng của AI tới việc làm. Việc tuyển dụng liên quan tới xây dựng trung tâm dữ liệu hay tăng năng suất từ ứng dụng AI thực tế chưa được tính vào ước tính hiện tại của Goldman.
Điều này có nghĩa là tác động thực sự của AI lên việc làm tại Mỹ vẫn là câu hỏi còn bỏ ngỏ, khi mà doanh nghiệp tiếp tục tăng chi cho AI đến hết năm 2026. Báo cáo việc làm hàng tháng sắp tới sẽ là dữ liệu mới giúp kiểm chứng liệu xu hướng AI thay thế lao động có đang tăng tốc hay không.
